Paciorkowiec

    Paciorkowce (streptokoki ) to rodzaj kulistych bakterii Gram-dodatnich  układających się w łańcuszki. Ich podziały zachodzą wzdłuż jednej osi i dlatego rosną one w łańcuchu lub parach (stąd nazwa Streptococcus pochodząca od greckiego "streptos" oznaczającego coś łatwo wyginającego się).
    Paciorkowce wywołują zmiany ropne w różnych tkankach. Cechuje je duża inwazyjność. Wytwarzają hialuronidazy (enzym ułatwiający inwazję drobnoustrojów z wrót zakażenia w głąb skóry i tkanki łącznej) oraz zdolność do tworzenia toksyn: streptolizyn (jady bakteryjne wytwarzane przez paciorkowce) i hemolizyn (substancje zawarte w osoczu krwi, o właściwościach hemolizowania, czyli niszczenia krwinek czerwonych.


    Paciorkowce powodują powikłania:

    • po paciorkowcowe zapalenie stawów,
    • przewlekłe zapalenie krtani, zatok, nerek,
    • zapalenie mięśnia sercowego, opon mózgowo-rdzeniowych

    Chorobotwórczymi dla człowieka są:

    • Streptococcus pyogenes - paciorkowiec ropny,
    • Streptococcus viridans - paciorkowiec zieleniący,
    • Streptococcus faecalis - paciorkowiec kałowy .
    • Streptococcus pneumoniae - paciorkowiec zapalenia płuc

     

    Paciorkowiec ropny (Streptococcus pyogenes).

    Bakterie mają kształt kulisty lub owalny o przekroju od 0,8 do do 1,2 μm . Układają się w długie lub krótkie łańcuchy. Rosną w temperaturze od 20 do 42 C, optymalna temperatura wynosi 37 C. Na agarze z krwią rosną pod postacią szarobiałych kolonii o średnicy 1 - 2 mm. Dookoła tych kolonii tworzy się pierścień zupełnego przejaśnienia podłoża, tzw. hemoliza beta (ß). Na podłożach zwykłych  bakterie te rosną słabo, dopiero dodatek krwi, surowicy lub glukozy  do podłoża wzmaga ich wzrost. Rozszczepiają z wytworzeniem kwasu lub gazu glukozę, laktozę, sacharozę, salicynę, trehalozę i niekiedy mannitol. Utleniają alkohol i kwasy tłuszczowe. Wytwarzają kilka różnych substancji toksycznych i enzymatycznych - streptolizynę O i S, streptokinazę, streptodornazę, hialuronidazę i toksynę erytrogenną. Giną w temperaturze 60 C w ciągu 30 minut. W stanie wysuszenia zachowują żywotność przez długi czas, w sztucznych hodowlach giną szybko w następstwie zakwaszenia podłoża.
    Paciorkowce ropne wywołują wiele różnych schorzeń:

    • płonicę,
    • zapalenie gardła (angina),
    • zapalenie ucha środkowego (otitis media),
    • zapalenie zatok (sinusitis),
    • zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych (meningitis),
    • zapalenie oskrzeli (bronchitis),
    • zapalenie płuc (pneumonia),
    • zapalenie opłucnej (pleuritis),
    • zakażenie ran,
    • chorobę reumatyczną,
    • zakażenie skóry - róża (erysipelas),
    • liszajec paciorkowcowy, ropnie,
    • zakażenia przyranne i bakteriemie.

    Przebycie płonicy zapewnia długotrwałą odporność, zachorowania ponowne zdarzają się rzadko.

    Paciorkowiec zieleniejący (Streptococcus viridans).

    Rośnie ona na agarze z krwią pod postacią małych, przezroczystych, błyszczących i wypukłych kolonii, dających hemolizę α (zielonkawa strefa wokół kolonii) lub hemolizę γ (brak hemolizy). W warunkach naturalnych występuje na błonach śluzowych górnych dróg oddechowych oraz w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt. Niektóre szczepy mają właściwości chorobotwórcze - mogą być przyczyną powolnego zapalenia wsierdzia, zapalenia dróg moczowych lub gruczołu mlekowego.

     

    Paciorkowiec kałowy (Streptococcus faecalis).

    Niektóre szczepy wykazują zdolność ruchu, na agarze z krwią mogą wytwarzać hemolizę α, β i γ. Rosną w temperaturze od 10 do 45 C. Stanowią naturalną florę przewodu pokarmowego człowieka i zwierząt. W pewnych  jednak warunkach np. podczas leczenia antybiotykami, mogą stać się chorobotwórcze.Niekiedy są również przyczyną zatruć pokarmowych i schorzeń dróg moczowych.

     

    Paciorkowiec zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae).

    Paciorkowce zapalenia płuc (pneumokoki) mają kształt lancetowatych ziarenek, które występują zawsze parami (dwoinki) i otoczone są w warunkach in vivo wspólną otoczką. Cechą charakterystyczną tych drobnoustrojów jest układ dwóch ziarenek zwróconych do siebie szerszymi podstawami. Na agarze z krwią rosną zwykle pod postacią małych płaskich z zagłębieniami w środku, przezroczystych kolonii o przekroju 1 - 2 mm, dających hemolizę . Niekiedy kolonie mają wygląd śluzowaty. Rosną w temperaturze od 25 do 41 C(temperatura optymalna 37,5 C ),szczególnie obficie przy obecności 10 % dwutlenku węgla.  Dobrze rosną na agarze półpłynnym. Rozszczepiają węglowodany z wytworzeniem kwasu bez gazu. Fermentują inulinę, nie fermentują arabinozy, rafinozy i dulcytolu. Szczepy pozbawione otoczki nie są chorobotwórcze. W odróżnieniu od paciorkowca zieleniejącego pneumokoki są zwykle chorobotwórcze dla myszy. Paciorkowce zapalenia płuc są naturalnymi mieszkańcami błon śluzowych, górnych dróg oddechowych, spojówek, pochwy.
    Paciorkowiec zapalenia płuc wywołuje:

    • zapalenie płuc,
    • ropnie, ropnie płuc,
    • zapalenie ucha środkowego,
    • zapalenie wyrostka sutkowego,
    • zapalenie opon,
    • zapalenie zatok,
    • zakażenie krwi,
    • zapalenie spojówek,
    • owrzodzenie rogówki.

     

    Streptococcus agalactiae

    Występuje w składzie mikroflory człowieka w gardle, pochwie i kale. Wywołuje m.in. zapalenie wymion u krów, u ludzi wywołuje posocznice połogowe, endocarditis, pneumonitis, zakażenia miejscowe ropne.

    Streptococcus equi, S. equisimilis, S. dysgalactiae

    Paciorkowce są w składzie flory gardła, pochwy, skóry. Mogą wywoływać zakażenia ran, zapalenie tkanki łączne, zapalenie wsierdzia i posocznice połogowe.

    Streptococcus anginosus

    Wywołuje hemolizę β, wchodzi w skład mikroflory jamy ustnej, zębów, gardła. Może wywoływać zapalenie zatok, próchnicę zębów, zapalenie płuc, ropnie mózgu, zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych.

    Streptococcus sanguis

    Wywołuje hemolizę α, występuje w jamie ustnej i w gardle. Wywołuje próchnicę zębów, endocarditis, ropnie mózgu i posocznice.


    Około 70% ostrych przypadków zapalenia gardła ma etiologię wirusową, pozostałe 30% stanowią zakażenia bakteryjne z czego około 20% przypada na paciorkowca ropnego (Streptococcus grupy A).